Anemi (Kansızlık)
Anemi, kandaki hemoglobin düzeyinin normalin altında olmasıyla ortaya çıkan ve dokulara taşınan oksijen miktarını etkileyebilen bir durumdur.
Halsizlikten çarpıntıya kadar farklı belirtilerle kendini gösterebilir. Ancak önemli olan yalnızca aneminin varlığını belirlemek değil, altında yatan nedeni doğru şekilde değerlendirmektir.
Tek bir hastalık değildir
Günlük dilde kansızlık olarak bilinen anemi, farklı nedenlere bağlı olarak gelişebilir. Demir eksikliği en sık karşılaşılan nedenlerden biri olsa da vitamin eksiklikleri, kronik hastalıklar, kan kaybı ve bazı hematolojik durumlar da anemiye yol açabilir.
Bu nedenle yalnızca hemoglobin değerine bakmak yeterli değildir. Eritrosit indeksleri, demir depoları ve gerekli görülen diğer tetkikler birlikte değerlendirilir.
Belirtiler her zaman aynı olmaz
Günlük aktivitelerde önceye göre daha çabuk yorulma görülebilir.
Özellikle hızlı ayağa kalkma sırasında belirginleşebilir.
Ciltte, dudaklarda veya göz kapağı iç yüzünde fark edilebilir.
Kalp atımlarının daha belirgin hissedilmesi görülebilir.
Özellikle efor sırasında ortaya çıkabilir veya artabilir.
Uzun süren anemide dikkat ve günlük performans etkilenebilir.
Nedenini bulmak önemlidir
Aynı hemoglobin düşüklüğü farklı hastalarda tamamen farklı nedenlere bağlı olabilir. Tedavi de bu nedene göre planlanır.
Aneminin altında ne olabilir?
Anemi saptandığında ilk amaç, bunun hangi mekanizma ile geliştiğini anlamaktır. Hastanın yaşı, beslenme düzeni, kullandığı ilaçlar, eşlik eden hastalıklar ve mevcut şikâyetleri değerlendirmeyi yönlendirir.
Yetersiz alım, emilim sorunları veya uzun süreli kan kaybı sonucu gelişebilir.
Kan hücrelerinin sağlıklı şekilde üretilebilmesi için gerekli vitaminlerin yetersizliğinde görülebilir.
Böbrek hastalıkları, bazı inflamatuvar durumlar ve kronik hastalıklar anemiye eşlik edebilir.
Adet kanamaları veya sindirim sistemi kaynaklı gizli kan kayıpları değerlendirilmesi gereken nedenler arasındadır.
Demir ve vitaminlerin bağırsaktan yeterince emilememesi bazı hastalarda anemi gelişimine katkıda bulunabilir.
Kan hücresi üretimini etkileyen bazı hastalıklar veya kalıtsal durumlar da ayırıcı tanıda değerlendirilebilir.
Kan sayımından daha fazlası
Anemi değerlendirmesi genellikle tam kan sayımıyla başlar. Ancak hemoglobin değerinin yanında kırmızı kan hücrelerinin büyüklüğü ve yapısı hakkında bilgi veren diğer parametreler de önemlidir.
Muayene ve öyküye göre ferritin, serum demiri, B12 vitamini, folat, böbrek fonksiyonları ve farklı laboratuvar testleri istenebilir.
Şikâyetler, beslenme, ilaçlar ve ek hastalıklar değerlendirilir.
Hemoglobin ve eritrosit indeksleri birlikte incelenir.
Demir depoları, B12 ve gerekli görülen diğer değerler değerlendirilir.
Gerekirse kan kaybı veya eşlik eden hastalıklar açısından inceleme yapılır.
Tedavi nedene göre değişir
Her anemi hastasına aynı tedavi uygulanmaz.
Demir eksikliği saptandığında eksikliğin yerine konması kadar nedeninin belirlenmesi de önem taşır. Vitamin eksikliklerinde ilgili vitaminin tamamlanması, kronik hastalıklara bağlı durumlarda ise altta yatan hastalığın kontrolü ön plana çıkar.
Tedavinin süresi ve kullanılan yöntemin seçimi hastanın laboratuvar değerlerine, klinik durumuna ve aneminin nedenine göre belirlenir. Takip sırasında kan değerlerinin yeniden kontrol edilmesi gerekebilir.
Beslenme önemlidir, ama tek başına yeterli olmayabilir
Demir içeren besinler sağlıklı beslenmenin bir parçasıdır. Ancak laboratuvarla doğrulanmış demir eksikliği veya belirgin anemi varlığında yalnızca beslenme değişikliği her zaman yeterli olmaz.
Uzun süren belirtileri göz ardı etmeyin
Sürekli halsizlik, açıklanamayan nefes darlığı, çarpıntı, baş dönmesi veya daha önce saptanmış düşük hemoglobin değerleri varsa iç hastalıkları değerlendirmesi uygun olabilir.
Şiddetli nefes darlığı, göğüs ağrısı, bayılma veya belirgin genel durum bozukluğu gibi ani ve ciddi belirtilerde poliklinik randevusu beklenmeden acil sağlık hizmetine başvurulmalıdır.
Anemi değerlendirmesi ve takibi
Uzm. Dr. Başak Delikanlı Çorakçı ile anemi ve kansızlık nedenlerinin değerlendirilmesi, laboratuvar sonuçlarının yorumlanması ve takip sürecinin planlanması için iletişime geçebilirsiniz.