Anemi Neden Olur?

Anemi, halk arasında kansızlık olarak bilinen ve kandaki hemoglobin düzeyinin normalin altında olmasıyla ortaya çıkan bir durumdur. Hemoglobin, kırmızı kan hücrelerinin içinde bulunur ve oksijenin akciğerlerden dokulara taşınmasını sağlar. Bu nedenle hemoglobin düzeyi düştüğünde kişi kendisini daha yorgun, halsiz veya nefes nefese hissedebilir.

Ancak önemli bir nokta vardır: Anemi tek başına bir hastalık değildir. Çoğu zaman vücutta gelişen başka bir durumun göstergesidir. Demir eksikliği en sık nedenlerden biri olmakla birlikte vitamin eksiklikleri, kan kaybı, kronik hastalıklar, böbrek hastalıkları veya kan hücrelerinin üretimini etkileyen farklı durumlar da anemiye yol açabilir.

Bu nedenle “Anemi neden olur?” sorusunun yanıtı kişiden kişiye değişir.

Anemi Nedenleri Nelerdir?

Aneminin temel olarak üç farklı mekanizmayla gelişebildiği düşünülebilir: kırmızı kan hücrelerinin yeterince üretilememesi, kan kaybı yaşanması veya kırmızı kan hücrelerinin normalden hızlı parçalanması.

Bu mekanizmaların altında ise çok sayıda farklı neden bulunabilir.

1. Demir Eksikliği

Demir eksikliği anemisi, en sık karşılaşılan anemi türlerinden biridir. Vücudun hemoglobin üretebilmesi için yeterli miktarda demire ihtiyacı vardır.

Demir eksikliği şu durumlarla ilişkili olabilir:

Beslenmeyle yeterli demir alınmaması
Uzun veya yoğun adet kanamaları
Gebelik döneminde artan demir ihtiyacı
Mide veya bağırsak sisteminden kaynaklanan kan kayıpları
Demirin bağırsaklardan yeterince emilememesi
Bazı mide ve bağırsak hastalıkları
Geçirilmiş bazı mide veya bağırsak ameliyatları

Özellikle yetişkin erkeklerde ve menopoz sonrası kadınlarda yeni ortaya çıkan demir eksikliği saptandığında, yalnızca demir takviyesi kullanmak yerine demir kaybının nedeninin araştırılması önemlidir.

2. B12 Vitamini Eksikliği

B12 vitamini, sağlıklı kırmızı kan hücrelerinin üretiminde önemli rol oynar. B12 vitamini eksikliğinde anemi gelişebileceği gibi sinir sistemiyle ilişkili bazı belirtiler de görülebilir.

B12 eksikliğine;

Yetersiz beslenme,
Emilim bozuklukları,
Bazı mide hastalıkları,
Mide ameliyatları,
Bazı ilaçların uzun süreli kullanımı

gibi durumlar eşlik edebilir.

B12 eksikliğinde halsizlik ve yorgunluğun yanı sıra bazı kişilerde ellerde ve ayaklarda uyuşma, karıncalanma veya denge sorunları görülebilir.

3. Folat Eksikliği

Folat da kırmızı kan hücrelerinin üretiminde kullanılan önemli vitaminlerden biridir. Yetersiz beslenme, emilim bozuklukları, artmış ihtiyaç veya bazı ilaçlar folat düzeylerinin düşmesine neden olabilir.

Özellikle gebelik döneminde folat ihtiyacının artması nedeniyle yeterli folat alımı önem taşır.

4. Kan Kaybı

Aneminin önemli nedenlerinden biri de kan kaybıdır. Kan kaybı bazen belirgin olabilirken bazen kişinin fark edemeyeceği kadar yavaş ve uzun süreli gerçekleşebilir.

Kadınlarda yoğun adet kanamaları sık nedenlerden biridir. Bunun dışında mide ve bağırsak sisteminden kaynaklanan gizli kanamalar da demir eksikliği ve anemiye yol açabilir.

Mide ülseri, bağırsak hastalıkları, hemoroid ve farklı gastrointestinal sorunlar kan kaybının nedenleri arasında yer alabilir.

Bu nedenle kansızlık saptandığında yalnızca hemoglobin değerini yükseltmeye çalışmak yerine kan kaybının kaynağını araştırmak gerekebilir.

5. Kronik Hastalıklar

Uzun süren bazı hastalıklar kırmızı kan hücrelerinin üretimini ve vücudun demiri kullanma biçimini etkileyebilir.

Kronik inflamatuvar hastalıklar, bazı enfeksiyonlar, romatolojik hastalıklar ve farklı kronik sağlık sorunları kronik hastalık anemisi olarak adlandırılan tabloya yol açabilir.

Bu tür anemilerde demir depoları ile kandaki demir değerleri arasında farklılıklar görülebileceği için değerlendirme yalnızca serum demiri üzerinden yapılmaz.

6. Böbrek Hastalıkları

Böbrekler, kırmızı kan hücresi üretiminin düzenlenmesinde görev alan eritropoietin adlı hormonun üretiminde önemli role sahiptir.

Kronik böbrek hastalıklarında eritropoietin üretiminin azalması anemi gelişmesine katkıda bulunabilir. Bu nedenle nedeni açıklanamayan anemiler değerlendirilirken böbrek fonksiyonlarının da incelenmesi gerekebilir.

7. Kırmızı Kan Hücrelerinin Hızlı Parçalanması

Bazı durumlarda kırmızı kan hücreleri normal yaşam sürelerini tamamlamadan parçalanabilir. Buna hemoliz, bu şekilde gelişen kansızlığa ise hemolitik anemi adı verilir.

Hemolizin kalıtsal veya sonradan gelişen farklı nedenleri bulunabilir. Böyle bir durum düşünüldüğünde rutin kan sayımına ek olarak farklı laboratuvar testleri gerekebilir.

8. Kalıtsal Kan Hastalıkları

Talasemi gibi bazı kalıtsal durumlar hemoglobin üretimini etkileyerek anemiye neden olabilir.

Özellikle Akdeniz anemisi olarak da bilinen talasemi, ülkemizde de görülebilen kalıtsal kan hastalıklarından biridir. Bazı kişiler taşıyıcı olduklarını uzun yıllar boyunca bilmeyebilir.

Bu nedenle kan sayımındaki değişikliklerin otomatik olarak demir eksikliğine bağlanmaması önemlidir.

9. Kemik İliği ve Kan Hastalıkları

Kırmızı kan hücreleri kemik iliğinde üretilir. Kemik iliğinin hücre üretimini etkileyen bazı hastalıklar da anemiye yol açabilir.

Bu durumlar daha seyrek görülmekle birlikte özellikle nedeni açıklanamayan, ilerleyen veya diğer kan hücrelerindeki değişikliklerle birlikte bulunan anemilerde ileri değerlendirme gerekebilir.

Anemi Belirtileri Nelerdir?

Aneminin belirtileri, hemoglobin düzeyinin ne kadar düşük olduğuna ve düşüşün ne kadar hızlı geliştiğine göre değişebilir.

Sık görülen anemi belirtileri arasında şunlar bulunur:

Halsizlik
Çabuk yorulma
Enerji kaybı
Baş dönmesi
Solukluk
Çarpıntı
Eforla nefes darlığı
Baş ağrısı
Konsantrasyon güçlüğü
Egzersiz kapasitesinde azalma

Hafif ve yavaş gelişen anemilerde kişi uzun süre belirgin bir şikâyet yaşamayabilir. Vücut zaman içerisinde düşük hemoglobin düzeyine kısmen adapte olabilir.

Bu nedenle anemi bazen rutin kan tahlili sırasında tesadüfen fark edilir.

Anemi Tanısı Nasıl Konur?

Anemi değerlendirmesi genellikle tam kan sayımı (hemogram) ile başlar. Ancak yalnızca hemoglobin değerine bakmak çoğu zaman yeterli değildir.

Hemogramda kırmızı kan hücrelerinin sayısı, büyüklüğü ve hemoglobin içeriği hakkında bilgi sağlayan farklı parametreler birlikte değerlendirilir.

Hastanın öyküsü ve muayene bulgularına göre şu testlerden bazıları istenebilir:

Ferritin
Serum demiri ve demir bağlama kapasitesi
B12 vitamini
Folat
Retikülosit
Böbrek fonksiyon testleri
Karaciğer fonksiyon testleri
İnflamasyon göstergeleri
Tiroid fonksiyon testleri

Gerekli görülürse kan kaybının kaynağını veya farklı hastalıkları araştırmak amacıyla ek incelemeler planlanabilir.

Ferritin özellikle demir depolarının değerlendirilmesinde önemli testlerden biridir. Ancak ferritin bazı inflamatuvar durumlarda yükselebileceğinden laboratuvar sonuçlarının bütün olarak yorumlanması gerekir.

Demir Eksikliği ile Anemi Aynı Şey midir?

Hayır. Bu iki kavram sıklıkla birbirinin yerine kullanılsa da aynı şeyi ifade etmez.

Demir eksikliği, vücuttaki demir depolarının azalmasıdır. Henüz hemoglobin düşmeden de demir eksikliği bulunabilir.

Demir eksikliği anemisi ise demir eksikliğinin kırmızı kan hücresi ve hemoglobin üretimini etkileyecek düzeye ulaşmasıdır.

Ayrıca her aneminin nedeni demir eksikliği değildir.

Bu nedenle kansızlığı olan kişinin kontrolsüz biçimde demir ilacı kullanması doğru değildir. Öncelikle aneminin tipi ve nedeni belirlenmelidir.

Kansızlık İçin Ne Yapılmalı?

Anemi tedavisi altta yatan nedene göre planlanır.

Demir eksikliği varsa uygun demir tedavisi uygulanabilir. B12 veya folat eksikliğinde ilgili vitamin eksikliği giderilir. Kan kaybı varsa kaynağın belirlenmesi ve mümkünse ortadan kaldırılması gerekir.

Kronik bir hastalığa bağlı anemide ise yalnızca hemoglobin düzeyini yükseltmeye çalışmak yerine altta yatan hastalığın yönetimi önem kazanır.

Tedavinin süresi de kişiden kişiye değişebilir. Örneğin demir eksikliğinde hemoglobin düzeyi normale geldikten sonra bile vücudun demir depolarının tamamlanması için tedavinin bir süre daha devam etmesi gerekebilir.

Bu nedenle tedavinin başlangıcı, dozu ve ne zaman sonlandırılacağı hekim değerlendirmesiyle belirlenmelidir.

Anemide Beslenme Önemli midir?

Dengeli beslenme demir, B12 ve folat gibi kan üretiminde görev alan besin öğelerinin yeterli alınmasına yardımcı olur.

Demir açısından zengin besinler arasında kırmızı et, yumurta, bazı deniz ürünleri, baklagiller ve koyu yeşil yapraklı sebzeler bulunabilir.

Bitkisel kaynaklardaki demirin emilimi hayvansal kaynaklardan farklıdır. C vitamini içeren besinlerin öğünlerle birlikte tüketilmesi bitkisel kaynaklı demirin emilimini destekleyebilir.

Ancak belirgin demir eksikliği anemisini yalnızca beslenmeyle düzeltmeye çalışmak her zaman yeterli değildir. Eksikliğin düzeyi ve nedeni değerlendirilmelidir.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Uzun süren halsizlik, çabuk yorulma, baş dönmesi, nefes darlığı, çarpıntı veya daha önce yapılmış kan testlerinde düşük hemoglobin saptanması durumunda iç hastalıkları değerlendirmesi yapılabilir.

Özellikle tekrarlayan anemi, belirgin demir eksikliği veya tedaviye rağmen düzelmeyen kansızlık durumlarında “neden?” sorusunun araştırılması önemlidir.

Siyah renkli dışkılama, belirgin kanama, bayılma, göğüs ağrısı, ciddi nefes darlığı veya genel durumda ani bozulma gibi belirtiler ise daha hızlı tıbbi değerlendirme gerektirebilir.

Anemide Doğru Yaklaşım Nedir?

Anemide temel amaç yalnızca kan değerini yükseltmek değildir. Aneminin neden geliştiğini belirlemek, tedavinin en önemli bölümüdür.

Demir eksikliğinden vitamin eksikliklerine, kronik hastalıklardan kan kaybına kadar birçok farklı durum kansızlığa yol açabilir. Bu nedenle hemogram ve diğer laboratuvar sonuçlarının hastanın yaşı, şikâyetleri, kullandığı ilaçlar ve sağlık geçmişiyle birlikte değerlendirilmesi gerekir.

Uzm. Dr. Başak Delikanlı Çorakçı tarafından anemi (kansızlık), demir eksikliği ve buna eşlik eden iç hastalıkları sorunlarının değerlendirilmesi ve takibi gerçekleştirilmektedir.

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Tanı veya kişisel tedavi önerisi yerine geçmez.