HbA1c Neyi Gösterir?

HbA1c, diyabetin tanı ve takibinde en sık kullanılan laboratuvar testlerinden biridir. Halk arasında bazen “3 aylık şeker” olarak da adlandırılır.

Kan şekeri ölçümü yalnızca ölçümün yapıldığı andaki glukoz düzeyini gösterirken HbA1c, kan şekeri seviyelerinin yaklaşık son 2-3 aylık ortalama seyri hakkında bilgi verir.

Bu nedenle tek bir günün veya tek bir öğünün etkisinden çok, kan şekerinin uzun dönemli kontrolünü değerlendirmeye yardımcı olur.

Ancak HbA1c sonucunun doğru yorumlanabilmesi için kişinin yaşı, diyabet durumu, kullandığı ilaçlar ve bazı kan hastalıkları gibi faktörlerin de dikkate alınması gerekir.

HbA1c Nedir?

HbA1c’nin açılımı hemoglobin A1c veya glikozillenmiş hemoglobindir.

Hemoglobin, kırmızı kan hücrelerinin içerisinde bulunan ve oksijenin vücutta taşınmasını sağlayan bir proteindir. Kandaki glukozun bir kısmı hemoglobine bağlanır.

Kan şekeri düzeyi yükseldikçe hemoglobine bağlanan glukoz miktarı da artar.

HbA1c testi, glukoza bağlanmış hemoglobinin toplam hemoglobin içerisindeki oranını yüzde olarak ölçer.

Örneğin HbA1c sonucunun %6,0 olması ile %9,0 olması aynı kan şekeri kontrolünü ifade etmez. HbA1c yükseldikçe son aylardaki ortalama kan şekeri düzeylerinin de genel olarak daha yüksek seyrettiği düşünülür.

HbA1c Kaç Aylık Kan Şekerini Gösterir?

HbA1c yaklaşık olarak son 2-3 aylık kan şekeri ortalamasını yansıtır.

Bunun nedeni kırmızı kan hücrelerinin dolaşımda yaklaşık 120 gün bulunmasıdır.

Ancak HbA1c, üç ay içerisindeki bütün günlere tamamen eşit ağırlık vermez. Yakın dönemdeki kan şekeri değerleri sonucu daha fazla etkileyebilir.

Bu nedenle son birkaç haftada kan şekeri kontrolünde belirgin bir değişiklik olmuşsa HbA1c değeri de zaman içinde buna yanıt verir.

HbA1c ile Açlık Kan Şekeri Arasındaki Fark Nedir?

Açlık kan şekeri ve HbA1c aynı şeyi ölçmez.

Açlık kan şekeri, genellikle belirli bir açlık süresinden sonra ölçülen o andaki kan glukoz düzeyini gösterir.

HbA1c ise daha uzun dönemli kan şekeri kontrolü hakkında bilgi verir.

Örneğin kişinin test yaptırdığı sabah açlık şekeri normal çıkabilir ancak son birkaç ay boyunca kan şekeri yüksek seyretmişse HbA1c yüksek olabilir.

Tam tersine, tek bir yüksek kan şekeri ölçümü de her zaman son birkaç ay boyunca şekerin yüksek olduğu anlamına gelmez.

Bu nedenle diyabet değerlendirmesinde farklı testlerin birlikte yorumlanması gerekebilir.

HbA1c Değeri Kaç Olmalı?

HbA1c değerleri diyabeti olmayan kişiler ile prediyabet veya diyabet bulunan kişilerde farklı şekilde yorumlanır.

Genel olarak kullanılan tanısal sınırlar şu şekildedir:

• %5,7’nin altı: Genellikle normal aralık
• %5,7 – %6,4: Prediyabet aralığı
• %6,5 ve üzeri: Diyabet açısından tanısal değer olabilir

Ancak tek bir HbA1c sonucu her durumda tek başına diyabet tanısı koymak için yeterli olmayabilir.

Belirgin diyabet belirtileri veya çok yüksek kan şekeri bulunmayan kişilerde tanının doğrulanması için testin tekrarlanması veya başka bir kan şekeri testiyle desteklenmesi gerekebilir.

Bu nedenle sonuçlar laboratuvar değerinin yanında kişinin klinik durumu ile birlikte değerlendirilmelidir.

Prediyabet Ne Demektir?

Prediyabet, kan şekeri değerlerinin normalden yüksek olduğu ancak henüz diyabet tanısı sınırına ulaşmadığı durumu ifade eder.

HbA1c’nin %5,7 ile %6,4 arasında olması prediyabet açısından değerlendirilir.

Prediyabet çoğu zaman belirti oluşturmaz.

Bu nedenle kişi kendisini tamamen sağlıklı hissederken HbA1c sonucunda yükseklik saptanabilir.

Prediyabet döneminde;

• Beslenme alışkanlıklarının düzenlenmesi
• Fiziksel aktivitenin artırılması
• Fazla kilo varsa kilo kontrolü
• Tansiyon ve kolesterol gibi diğer risklerin değerlendirilmesi
• Düzenli kan şekeri takibi

önem kazanır.

Prediyabet diyabet gelişme riskinin arttığını gösterir ancak herkesin mutlaka diyabet olacağı anlamına gelmez.

HbA1c Yüksekliği Ne Anlama Gelir?

HbA1c’nin yüksek olması, son birkaç ay içerisinde kan şekeri düzeylerinin genel olarak istenenden yüksek seyrettiğini düşündürür.

Daha önce diyabet tanısı olmayan bir kişide yüksek HbA1c, prediyabet veya diyabet açısından değerlendirme gerektirebilir.

Diyabet tanısı bulunan kişilerde ise yüksek HbA1c;

• Beslenme düzeninin değişmesi
• Kullanılan ilaçların yetersiz kalması
• İlaçların düzenli kullanılmaması
• Fiziksel aktivitenin azalması
• Kilo artışı
• Enfeksiyon veya başka bir hastalık
• Bazı ilaçların kan şekerini yükseltmesi

gibi farklı nedenlerle ilişkili olabilir.

Bu nedenle yalnızca HbA1c değerine bakarak tedavi değiştirilmemelidir.

HbA1c Yüksekse Diyabet Belirtileri Olur mu?

Her zaman olmaz.

Özellikle Tip 2 diyabet uzun süre belirti vermeden ilerleyebilir.

HbA1c yüksek olduğu halde kişi herhangi bir sağlık sorunu hissetmeyebilir.

Kan şekeri daha belirgin yükseldiğinde ise;

• Sık idrara çıkma
• Sürekli susama
• Ağız kuruluğu
• Halsizlik
• Bulanık görme
• Açıklanamayan kilo kaybı
• Yaraların geç iyileşmesi
• Tekrarlayan enfeksiyonlar

gibi belirtiler ortaya çıkabilir.

Belirti olmaması kan şekerinin normal olduğu anlamına gelmez.

Diyabet Hastalarında HbA1c Hedefi Kaçtır?

Diyabet tedavisinde herkes için tek bir HbA1c hedefi belirlemek doğru değildir.

Birçok yetişkin diyabet hastasında %7 civarı veya altındaki değerler sık kullanılan hedeflerden biri olmakla birlikte bu hedef kişiye göre değişebilir.

Hedef belirlenirken;

• Yaş
• Diyabetin süresi
• Kullanılan ilaçlar
• Hipoglisemi riski
• Kalp ve damar hastalıkları
• Böbrek hastalıkları
• Gebelik
• Eşlik eden diğer sağlık sorunları

dikkate alınır.

Bazı kişilerde daha sıkı bir kan şekeri kontrolü hedeflenebilirken bazı kişilerde daha esnek hedefler daha güvenli olabilir.

Tedavi hedefi kişinin hekimi tarafından bireysel olarak belirlenmelidir.

HbA1c Ne Sıklıkla Ölçülür?

Ölçüm sıklığı kişinin diyabet durumuna ve tedavi planına göre değişir.

Tedavisi değiştirilen veya kan şekeri hedeflerine ulaşmakta zorlanan kişilerde HbA1c daha sık kontrol edilebilir.

Kan şekeri uzun süredir dengeli seyreden kişilerde ise kontroller daha geniş aralıklarla planlanabilir.

HbA1c’nin yaklaşık son üç aylık dönemi yansıtması nedeniyle tedavide yapılan değişikliklerin uzun dönemli etkisini görmek için genellikle belirli bir süre geçmesi gerekir.

HbA1c Testi İçin Aç Olmak Gerekir mi?

HbA1c testinin önemli avantajlarından biri açlık gerektirmemesidir.

Test günün farklı saatlerinde yapılabilir ve kişinin son öğününden doğrudan etkilenmez.

Bu yönüyle açlık kan şekeri testinden ayrılır.

Ancak aynı anda açlık glukozu, kolesterol veya başka testler de yapılacaksa bu tetkikler için açlık istenebilir.

Bu nedenle laboratuvara gitmeden önce istenen tüm testlerin gereklilikleri kontrol edilmelidir.

HbA1c ile Günlük Şeker Ölçümü Aynı Şey midir?

Hayır.

HbA1c, uzun dönemli genel tabloyu gösterirken evde glukometre ile yapılan ölçümler günün belirli saatlerindeki kan şekeri değişimlerini gösterir.

Örneğin HbA1c kişinin yemeklerden sonra kan şekerinin hangi saatte ve ne kadar yükseldiğini tek başına gösteremez.

Bu nedenle diyabet takibinde bazı hastalarda;

HbA1c + açlık kan şekeri + yemek sonrası ölçümler + gerektiğinde sürekli glukoz takip verileri

birlikte değerlendirilebilir.

Bu yöntemler birbirinin alternatifi değil, farklı bilgiler sağlayan araçlardır.

HbA1c Normal Olduğu Halde Kan Şekeri Yüksek Olabilir mi?

Evet, bazı durumlarda HbA1c ile günlük kan şekeri ölçümleri arasında uyumsuzluk görülebilir.

Örneğin kişinin son dönemde kan şekeri yeni yükselmeye başlamış olabilir. HbA1c geçmiş birkaç ayın ortalamasını yansıttığı için bu değişiklik henüz sonuca tam olarak yansımamış olabilir.

Ayrıca kırmızı kan hücrelerinin yaşam süresini etkileyen bazı sağlık durumları HbA1c’nin gerçek kan şekeri durumunu olduğundan farklı göstermesine neden olabilir.

Bu nedenle HbA1c ile ölçülen kan şekerleri arasında belirgin uyumsuzluk varsa bunun nedeni araştırılmalıdır.

HbA1c Sonucunu Etkileyen Durumlar Nelerdir?

HbA1c oldukça yararlı bir test olmakla birlikte her durumda kusursuz değildir.

Özellikle kırmızı kan hücrelerinin üretimini veya yaşam süresini etkileyen durumlar sonucu değiştirebilir.

Bunlar arasında;

• Bazı anemi türleri
• Demir eksikliği
• B12 veya folat eksikliği
• Yakın zamanda ciddi kan kaybı
• Kan transfüzyonu
• Bazı hemoglobin hastalıkları
• Böbrek hastalıkları
• Gebelik
• Kırmızı kan hücrelerinin hızlı parçalandığı durumlar

yer alabilir.

Bu nedenle HbA1c sonucu kişinin gerçek kan şekeri ölçümleriyle uyumlu değilse yalnızca laboratuvar değerine bakarak karar verilmemelidir.

Demir Eksikliği HbA1c’yi Etkiler mi?

Evet, demir eksikliği anemisi bazı kişilerde HbA1c sonucunun yorumlanmasını etkileyebilir.

Kırmızı kan hücrelerinin yaşam döngüsündeki değişiklikler nedeniyle HbA1c gerçek ortalama kan şekeriyle tam olarak örtüşmeyebilir.

Bu nedenle hem diyabet hem de anemi veya belirgin demir eksikliği bulunan kişilerde sonuçların daha dikkatli yorumlanması gerekebilir.

Bu durum özellikle beklenmedik HbA1c sonuçlarında önem taşır.

HbA1c Düşük Çıkarsa Ne Anlama Gelir?

Diyabet tedavisi alan bir kişide düşük HbA1c genel olarak kan şekeri ortalamasının düşük olduğunu düşündürebilir.

Ancak çok düşük değerler her zaman daha iyi anlamına gelmez.

Özellikle insülin veya kan şekerini düşüren bazı ilaçları kullanan kişilerde hipoglisemi, yani kan şekerinin gereğinden fazla düşmesi riski değerlendirilmelidir.

Ayrıca kan kaybı veya kırmızı kan hücrelerinin yaşam süresini kısaltan bazı hastalıklar HbA1c’yi gerçekte olduğundan daha düşük gösterebilir.

Bu nedenle hedef “HbA1c’yi mümkün olduğu kadar düşürmek” değildir.

Amaç, kişiye uygun ve güvenli kan şekeri kontrolünü sağlamaktır.

HbA1c Nasıl Düşürülür?

HbA1c’nin düşmesi, son birkaç ay içerisindeki ortalama kan şekeri seviyelerinin iyileşmesiyle mümkündür.

Diyabet veya prediyabet bulunan kişilerde temel yaklaşım kişiye göre değişmekle birlikte;

• Beslenme düzeninin gözden geçirilmesi
• Porsiyon kontrolü
• Düzenli fiziksel aktivite
• Fazla kilo varsa uygun kilo kaybı
• Reçete edilen ilaçların düzenli kullanılması
• Evde kan şekeri takibi
• Uyku düzeninin korunması
• Düzenli hekim kontrolleri

önemli olabilir.

Ancak internetten görülen diyetler, bitkisel ürünler veya ilaç değişiklikleriyle HbA1c’yi hızlı şekilde düşürmeye çalışmak güvenli değildir.

Özellikle diyabet ilaçlarının dozu hekime danışılmadan değiştirilmemelidir.

HbA1c Bir Ayda Değişir mi?

Değişebilir ancak test yaklaşık 2-3 aylık dönemi yansıttığı için bir aylık değişim tüm tabloyu göstermeyebilir.

Kan şekeri düzeylerinde belirgin bir iyileşme veya kötüleşme olduğunda HbA1c zamanla değişmeye başlar.

Bu nedenle tedavide yapılan bir düzenlemenin etkisini değerlendirmek için çoğu zaman belirli bir takip süresi gerekir.

Günlük kan şekeri ölçümleri ise tedavideki değişikliklerin kısa dönemli etkisini daha hızlı gösterebilir.

HbA1c Testi Kimlere Yapılabilir?

HbA1c yalnızca daha önce diyabet tanısı konulmuş kişilere yapılan bir test değildir.

Diyabet açısından risk taşıyan kişilerde de değerlendirme amacıyla kullanılabilir.

Özellikle;

• Ailesinde diyabet bulunanlar
• Fazla kilosu olanlar
• Hareketsiz yaşam sürenler
• Hipertansiyonu bulunanlar
• Kolesterol veya trigliserid yüksekliği olanlar
• Daha önce prediyabet saptananlar
• Gebelik diyabeti öyküsü bulunanlar
• Polikistik over sendromu bulunan kişiler

kan şekeri açısından değerlendirmeden fayda görebilir.

Hangi testin ve hangi sıklıkta yapılacağı kişinin risk durumuna göre belirlenir.

HbA1c ile Diyabet Komplikasyonları Arasında İlişki Var mı?

Uzun süre yüksek seyreden kan şekeri zaman içerisinde damarları ve farklı organları etkileyebilir.

Kontrolsüz diyabet;

• Kalp ve damar hastalıkları
• Böbrek hastalıkları
• Göz problemleri
• Sinir hasarı
• Ayak sorunları

gibi komplikasyonlarla ilişkili olabilir.

HbA1c’nin düzenli takip edilmesinin amaçlarından biri de kan şekeri kontrolünün uzun dönemli seyrini izlemek ve gerektiğinde tedavi planını yeniden değerlendirmektir.

Ancak HbA1c tek başına komplikasyon riskini belirlemez. Tansiyon, kolesterol, sigara kullanımı, böbrek fonksiyonları ve diğer risk faktörleri de önemlidir.

HbA1c Değerini Tek Başına Yorumlamak Doğru mu?

HbA1c oldukça değerli bir testtir ancak tek başına bütün metabolik tabloyu göstermez.

Bir kişinin HbA1c sonucu değerlendirilirken açlık ve yemek sonrası kan şekeri değerleri, kullanılan ilaçlar, hipoglisemi öyküsü, böbrek fonksiyonları, anemi durumu ve diğer sağlık sorunları birlikte ele alınabilir.

Özellikle HbA1c ile günlük kan şekeri ölçümleri arasında belirgin fark bulunması, test sonucunu etkileyebilecek başka bir durumun araştırılmasını gerektirebilir.

HbA1c Takibinde En Önemli Nokta Nedir?

HbA1c’yi yalnızca bir laboratuvar sayısı olarak görmek doğru değildir. Test, son birkaç aylık kan şekeri kontrolünün genel bir özetini sunar ve diyabetin hem tanısında hem de takibinde önemli bilgiler sağlar.

Ancak herkes için aynı HbA1c hedefi geçerli değildir. Sonucun kişinin yaşı, mevcut hastalıkları, kullandığı tedaviler ve diğer laboratuvar bulgularıyla birlikte değerlendirilmesi gerekir.

Uzm. Dr. Başak Delikanlı Çorakçı tarafından HbA1c yüksekliği, prediyabet, diyabet ve kan şekeri düzensizliklerinin değerlendirilmesi ve takibi gerçekleştirilmektedir.

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Tanı veya kişisel tedavi önerisi yerine geçmez.